Menu

logo

Kad svane dan

Piše: Dejan Dabić
Režija: Goran Paskaljević
Uloge: Mustafa Nadarević, Nebojša Glogovac, Predrag Ejdus, Zafir Hadžimanov, Meto Jovanovski, Toma Jovanović, Rade Kojadinović, Olga Odanović, Mira Banjac, Nada Šargin, Aron Balaž

kad-svane-danNajnovije filmsko ostvarenje Gorana Paskaljevića – jednog od retkih reditelja sa ovih prostora koji u vremenskom intervalu dužem od trideset godina poseduje evropski relevantan opus (potvrđen nagradama i učešćem u glavnom programu najznačajnijih svetskih filmskih festivala) u stvaralačkom kontinuitetu (pauza ne duža od tri godine između filmova) netipičnom za srpsku (i nekada jugoslovensku) kinematografiju – došlo je u žižu javnosti mnogo pre svoje beogradske i srpske premijere koja je usledila tek krajem prošle godine, uoči Božića po gregorijanskom kalendaru. Naime, AFUN (Akademija filmske umetnosti i nauke) koji je zadužen za izbor kandidata za nagradu Oskar u kategoriji filma na neengleskom govornom području, izabrao je „Kad svane dan" kao predstavnika Srbije odmah posle njegove kragujevačke pretpremijere (u multipleksu „Plaza") i nakon što je Paskaljević dao ostavku na svoje rukovodeće mesto u AFUN-u, čime je otvorena žestoka polemika u javnosti u koju su se uključili i neki od protivkandidata u ovoj izbornoj trci (Srđan Dragojević, reditelj filma „Parada").

U međuvremenu, Paskaljevićev film je prikazan na jednom od najznačajnijih severnoameričkih filmskih festivala u Torontu, dobio je nagrade na festivalu evropskog filma u Le Arku (Francuska), zatim Meridi (Španija) i Ternu (Italija), a na festivalu u Bratislavi (Slovačka) uručena mu je nagrada za doprinos svetskoj filmskoj umetnosti; neke od nagrada na ovim festivalima bile su odluke stručnih žirija, a neke su dodeljene glasovima publike. Iz svega rečenog jasno je da je „Kad svane dan", i pre nego što je izašao pred bioskopsku publiku u Srbiji, postao više nego poznat ne samo prosečnom ljubitelju filma u našoj zemlji; s jedne strane to je mogla da bude njegova prednost zbog festivalskih uspeha, a s druge – možda i hendikep, ne toliko zbog tabloidne afere u kojoj niko nije bio pozitivni junak, već mnogo više zbog velikih očekivanja, kako u stručnoj, tako i u opštoj javnosti da je stvoreno vanserijsko filmsko ostvarenje. Dodatni publicitet filmu dali su dežurni „rodoljubi" na internetu koji film nisu ni odgledali, a imali su primedbe kako je predstavljeno srpsko društvo u ovom filmu, kao i činjenica da ga AMPAS (Američka akademija filmske umetnosti i nauke) nije uvrstio u prednominaciju od devet najboljih filmova na neengleskom govornom području – od kojih se kasnije bira pet nominovanih za Oskara (jedini srpski film koji je do sada ušao u prednominaciju, ali nije uspeo da se probije i do nominacija, bila je „Klopka" Srdana Golubovića).

„Kad svane dan" je film o potrazi za identitetom; naime, vremešni profesor muzike Miša Brankov saznaje da su njegovi biološki roditelji bili jevrejskog porekla i da su ubijeni u logoru na Starom sajmištu u Beogradu za vreme Drugog svetskog rata; porodica koja ga je usvojila, krila je od njega pravu istinu da bi ga zaštitila od traumatične istine pružajući mu svu moguću ljubav i mogućnost da uspe u životu. Istinu o svom poreklu Miša saznaje nakon pronalaska kutije na prostoru nekadašnjeg logora, u kojoj je nedovršena muzička partitura čiji je autor bio Isak Vajs, Mišin biološki otac. Miša dovršava muzičku partituru koju želi da premijerno predstavi na komemoraciji, upravo na mestu gde je kutija nađena i gde su stradali i njegovi biološki roditelji. Paskaljevićev rediteljski rukopis je siguran i precizan, on realističnu intimističku dramu glavnog junaka kombinuje sa kontrapunktom dramskih i lirskih tonova, kao i sa oniričkim prizorima u kojima se mešaju snoviđenja i onostrano (upečatljiva završna scena, kao i scena u logoru). Ipak, pravi kvaliteti ovog filma leže u maestralnoj glumačkoj interpretaciji Mustafe Nadarevića koji ulogom Miše Brankova kao da nastavlja introvertni tip uloga koji je započeo u drugoj polovini osamdesetih u jugoslovenskoj kinematografiji – „Već viđeno" (1987) i „Glembajevi" (1988). Njegova sposobnost dočaravanja najsuptilnijih stanja glavnog junaka skoro da je nepresušna; kamera je sve vreme na njemu, pa su i gledalačka identifikacija i empatija sa likom Miše Brankova neizbežni zahvaljujući i ovom vrhunskom glumcu. Još jedan biser ovog filma je i izuzetna muzika Vlatka Stefanovskog, koji se po ko zna koji put potvrdio i kao jedan od najboljih kompozitora primenjene muzike u našem regionu (njegova muzička partitura dodatno je emotivno obojila film i karakterološki nadgradila likove).

Međutim, „Kad svane dan" ima i neke dramaturške probleme koji su ga sprečili da se vine do očekivanih visina imajući u vidu ono što smo napomenuli na početku ovog teksta. Pre svega, scenario Filipa Davida i samog Paskaljevića koristi stereotipe koji su bili nepotrebni u ovom kontekstu, a pogotovo kada se radi o vrhunskim dramaturzima i filmskim scenaristima, dovoljno je da pomenemo dva najočiglednija – romska svadba koja se okončava paljevinom (reditelj i koscenarista smatra da se time ilustruje nasilje koje nije nestalo sa događajima iz Drugog svetskog rata, ali to po našem mišljenju ne pripada dramskoj liniji ove priče – pravi antagonisti su indolentni i egoistični predstavnici društva, oličeni u Mišinom sinu Mališi, kojeg igra Nebojša Glogovac) i sin jedinac mobilisan na ulici koji gine na frontu u vreme ratova na tlu bivše SFRJ, zbog kojeg Marko (Zafir Hadžimanov) prestaje da se bavi muzikom (što saznajemo na posredan način).

„Kad svane dan" je film opomena da se ne smeju zaboraviti nekadašnje žrtve pod teretom novih društvenih okolnosti i taj njegov društveni angažman, čiji je Staro sajmište samo simbol, možda će se vremenom pokazati i kao njegova najveća vrednost.

Add comment


Security code
Refresh