Menu

logo

Slikar žudnje

Piše: Dejan Dabić
Vim Venders - retrospektiva povodom šezdeset petog rođendana

pate_brasilien

Jedan od najvećih živih evropskih i svetskih reditelja, Vilhelm Ernst Venders, autor kultnih filmskih ostvarenja: „Nebo nad Berlinom“ (1987) i „Pariz, Teksas“ (1985), prošlog leta napunio je šezdeset pet godina. Tim povodom Geteov institut napravio je vrlo reprezentativan izbor  njegovih jedanaest filmskih ostvarenja nastalih u periodu od 1973. do 2005. godine. Iako nije reč o klasičnoj retrospektivi, već više o nekoj vrsti omaža bogatom  kinematografskom opusu slavnog nemačkog reditelja, jasno je da su ostvarenja, kao što su „Alisa u gradovima“ (1974) ili „Stanje stvari“ (1982) odlični reprezenti duha Nemačkog novog filma (čiji su najistaknutiji predstavnici, uz Vendersa, bili Rajner Verner Fazbinder, Verner Hercog i Folker Šlendorf), na isti način na koji su već pomenuti „Pariz, Teksas“ i „Nebo nad Berlinom“ bili međaši centralnog dela Vendersovog stvaralaštva, a „Braća Skladanovski“ (1995) i „Kad prošlost zakuca“ (2005) - karakteristični primeri poznije Vendersove faze u kojoj dominiraju setne posvete umetnicima i umetnosti.

Na ovogodišnjem Berlinalu, premijerno je prikazan najnoviji Vendersov film, dugometražno dokumentarno ostvarenje „Pina“, posvećeno Pini Bauš i njenoj baletskoj trupi. Ovaj film urađen je u 3D tehnici, čime je Venders nastavio da prati moderne tehnološke tokove kada je reč o filmu i vizuelnim umetnostima uopšte (setimo se da je među prvima ispitivao mogućnosti snimanja digitalnom kamerom u oblasti dugometražnog igranog filma), na opšte odobravanje akreditovanih kritičara i izveštača sa berlinskog festivala. Posebnu zanimljivost u realizaciji ovog filma predstavlja činjenica da je Venders pripremu započeo sa Pinom Bauš, ali pre nego što je snimljen ijedan kadar velika umetnica je preminula, pa je čitav projekat doveden u pitanje; trupa Pine Bauš uspela je, međutim, da ubedi Vendersa da istraje u realizaciji filma, što je rezultiralo premijerom na Berlinalu.

U okviru Vendersove retrospektive povodom šezdeset petog rođendana obuhvaćeni su, po mišljenju nemačkih filmskih kritičara koje je angažovao Geteov institut, svi značajniji naslovi iz njegove rane faze, izuzimajući „Golmanov strah od penala“ (1971/72) sniman po istoimenom romanu Petera Handkea ili „Pogrešnih poteza“ (1974/75), drugog dela svojevrsne road-movie trilogije koja je započeta „Alisom u gradovima“, a završena „Kraljevima puta“ (1976).

Najranije snimljen Vendersov film koji je prikazan bio je „Skerletno slovo“ (1973), nastao po istoimenom romanu Natanijela Hotorna. Većina filmofila gledala je verziju Rolanda Džofea iz 1995. godine sa Demi Mur, dok je ova verzija sa Sentom Berger u glavnoj ulozi, izuzetnom fotografijom snimatelja Robija Milera i muzikom Jirgena Knipera, ostala pomalo nezasluženo u senci drugih Vendersovih filmova. U XVII veku u Salemu mladu Hester Prin stavljaju na stub srama primoravajući je da nosi skarletno slovo, jer je preljubnica i ima vanbračno dete. Godinama ona odbija da otkrije ime detetovog oca...

Iz već pomenute trilogije road-movie filmova prikazani su „Alisa u gradovima“, jedan od prvih Vendersovih nesumnjivih uspeha  među nemačkim filmskim kritičarima čiju je nagradu i dobio, i “Kraljevi puta“, lauret  nagrade Međunarodnog udruženja filmskih kritičara i novinara - Fipresci na festivalu u Kanu. „Alisa u gradovima“ sa Ridigerom Foglerom, koji je kasnije bio jedan od Vendersovih omiljenih glumaca, govori o nemačkom književniku koji upoznaje mladu Nemicu i njenu malu kćerku Alisu, koja mu sticajem okolnosti biva poverena na kratkotrajno čuvanje, pa se između njih razvije prisni prijateljski odnos. Mnogi ovaj film označavaju kao evropsku varijantu čuvenog filma Pitera Bogdanoviča „Mesec od papira“ sa Tejtum O' Nil kao dečjom glumačkom zvezdom, pri čemu neki kritičari ovom filmu daju prednost; paradigmatična je ocena filmskog kritičara Miroljuba Stojanovića da je Venders „izmenio tokove modernog filma jedinstvenim, neponovljivim filmskim rukopisom i do sada najradikalnijom implementacijom tekovina popularne kulture u tkivo akademske matrice“. Od filma „Alisa...“ je to naročito vidljivo (Filip čak i pita u jednom trenutku: „Da li voliš rokenrol?“), da bi vrhunac doživelo u „Do kraja sveta“ (1991), filmu koji nije obuhvaćen retrospektivom, a koji predstavlja jedan veliki avanturistički džuboks u kojem su skupljene dve najveće Vendersove pasije - putovanja i r'n'r.

U filmu „Kraljevi puta“ pojavljuje se i eminentni nemački kritičar Hans Cišler koji igra Bruna, pa je to i jedna vrsta omaža koji Venders čini umetnosti „pokretnih slika“, a koji kulminira u „Braći Skladanovski“ (1995), začudnoj kombinaciji dokumentarne rekonstrukcije, animirane i igrane fakture, kao neponovljiv eksperiment koji je ostvario sa svojim studentima na Filmskoj akademiji u Minhenu, u čast pionira nemačkog i evropskog filma. Od programskih filmova, u okviru „Edicije Venders“ (kako je glasio prvobitni naziv revije), izdavaja se i „Hotelska soba 666“, srednjemetražni dokumentarac nastao za vreme Festivala u Kanu, kojim je Venders pokušao da uz pomoć svojih istaknutih kolega Godara, Hercoga, Fazbindera, Spilberga, Antonionija... pronađe odgovor na pitanja kakva je budućnost bioskopa i u kolikoj meri televizija i video menjaju navike gledalaca.

Vendersovi najpoznatiji i najbolji filmovi, razumljivo je, izazvali su najveću pažnju filmofila. To, u prvom redu, važi za „Pariz, Teksas“ (1984), dobitnika Zlatne palme u Kanu, film koji je kombinacija drame, melodrame i road movie-ja, o čoveku koji sa sinčićem kreće u potragu za dečakovom majkom. Ne zna se šta je u ovom remek-delu bolje: muzika Raja Kudera, kamera Robija Milera, montaža, takođe vernog saradnika, Petra Pržigode ili sjajni glumci Hari Din Stenton, Nastasja Kinski, Din Stokvel i dečak Hanter Karson. Naravno, tu je i „Nebo nad Belinom“ (1987) koji je, ako ne najbolji, nesumnjivo Vendersov najkultniji film, gde su se ponovo spojile kreativne energije velikog reditelja i Petera Handkea, velikog pisca, koji je koscenarista, mada je ceo film prožet i lirikom Rajnera Marije Rilkea, uz neizbežne stare saradnike Knipera i Pržigodu i fascinantnu crno-belu fotografiju izvanrednog francuskog snimatelja Anrija Alekana. Anđeli koji bdiju nad gradom i stanovnicima podeljenog Berlina, sve dok se jedan od njih ne zaljubi i ne počne da oseća sve čari smrtnog života, definitvno su učvrstile Vendersa u kategoriju reditelja koji na filmski neponovljiv način govore o žudnji. Zato ga je u jednom nadahnutom eseju u NIN-u, nezaboravni filmski kritičar i televizijski autor Nebojša Đukelić, nazvao slikarom žudnje.

Vrlo značajna ostvarenja u ranom Vendersovom opusu i njegovi značajni uspesi, jedan festivalski, a drugi gledalačko-filmofilski, takođe su obuhvaćeni retrospektivom - „Stanje stvari“ (1982), dobitnik Zlatnog lava u Veneciji, o filmskom producentu kojeg juri mafija i „Prijatelj iz Amerike“ (1977), ekranizacija romana Patriše Hajsmit „Riplijeva igra“, o smrtno bolesnom čoveku koga mafija unajmljuje da bi izvršio ubistvo (mada je ovaj film dobio i nekoliko nacionalnih nemačkih nagrada).

Na kraju, izbor je obuhvatao i filmove-omaže, jedan gradu Lisabonu, portugalskoj muzici i nemom filmu - „Lisabonska priča“ (1994) i drugi, uslovno bi se moglo reći, film iz novije faze Vendersovog stvaralaštva - „Kad prošlost zakuca“ (2005) - o holivudskoj zvezdi koja živi od stare slave.

Nesuđeni lekar (studirao je medicinu, a i potiče iz lekarske familije), pa potom filozof i slikar, u Parizu se, gde je radio kao graver u jednom ateljeu, definitivno zarazio filmom, odlazeći redovno u Kinoteku Francuske kojom je tada upravljao čuveni Anri Langloa, kojem je Venders i posvetio „Prijatelja iz Amerike. Zatim se vratio u drugoj polovini šezdesetih u Nemačku i upisao Minhensku akademiju za film i televiziju, na sreću kinematografije i svih nas.

Add comment


Security code
Refresh